Kitap Yüklü Eşekler (Faydasız İlim Üzerine)

Kur’an’da çok sevdiğim bir metafor bulunur: Kitap yüklü eşekler. Cuma Suresinde Yahudilere hitaben söylenen bu ayetin esbab-ı nüzûlu (iniş sebebi) Tevrat’ı okuyup bildikleri halde uygulamayan Yahudilerdir. Ne yazık ki biz Müslümanların bir kısmı Kur’an’ı bile okumadan uygulamıyoruz. Bizim durumumuz kitap yüklü eşeklerden beterdir.

   Ben ise burada felsefi bir yorumlama girişiminde bulunacağım. Bence insanı değerli kılan ve diğer hayvanlardan ayıran en büyük özellik iyilik ve kötülüğün farkındalığıdır (yani ahlaki refleksifliktir). İnsan yaptığı her eylemi sorgulayıp değerlendirebilme kabiliyetine sahip yegane varlıktır. İnsanı değerli kılacak bir özellik varsa eğer o da budur.

   İlim tahsili (öğrenim) hangi amaçla yapılır? Bunun sorgulanması bu noktada gerçekten önemli olacaktır. Eğitim ve öğrenimin temel amacı ufku genişletmektir. Çünkü ufku genişleyen bir kaptan, diğer limanları ve adaları görerek kendi kıymet ve yerini daha iyi bilecektir. Yerini bilen insan oturaklı olur, iyiye yönelir ve kendi sınırlarını çizer. Bu da bizi ahlaki doğruya götürür. Demek ki eğitimin temel amacı insanı ahlaklı yapmak ve ufkunu genişletmektir. Ancak kimileri “merak” kisvesi (kılığı) altında kötücül bazı amaçlar beslemektedirler. Bu amaç bazen şan, bazen şöhret, bazense para veya ilgidir. Ama hepsinin ortak mahiyeti dünyevi olmalarıdır. Bu sebeple kitap yüklü eşeklere kulak asmayın, pseudo (sahte) entelektüeller kendilerini iyi satarlar. Bunlara kanmayın. Ne kadar radikallik bazen mümkün ve doğru olsa da ilgi veya tatmin için radikal olmayın, olanları da görmezden gelin. İşte bu, doğru alimin (ilim sahibinin) çizgisidir.